Endometrioza jest częsta, a mimo to jej rozpoznanie trwa zwykle latami. Nic dziwnego, że wiele kobiet szuka prostego testu na endometriozę. Wyjaśniamy, jak dziś diagnozuje się tę chorobę, czym jest molekularny test EndoRNA i co na temat takich testów mówią aktualne wytyczne.
Z tego artykułu dowiesz się, że: podstawą diagnostyki endometriozy są wywiad, badanie ginekologiczne i USG (czasem rezonans), a laparoskopię zaleca się przy prawidłowych wynikach badań obrazowych lub braku efektów leczenia. Test EndoRNA bada w próbce endometrium ekspresję genu FUT4. To obiecująca metoda, ale wytyczne ESHRE z 2022 r. nie zalecają rozpoznawania endometriozy na podstawie samych biomarkerów. Wynik testu zawsze interpretuje lekarz razem z innymi badaniami.
Czym jest endometrioza?
Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy (endometrium) rośnie poza macicą. Według WHO dotyczy ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym, czyli ok. 190 mln na świecie. Ogniska endometriozy reagują na zmiany hormonalne w cyklu, co może wywoływać stan zapalny, ból, zrosty i torbiele.
Gdzie pojawiają się ogniska endometriozy?
Najczęściej w okolicy macicy:
- na jajnikach (torbiele endometrialne, tzw. czekoladowe),
- na jajowodach,
- na otrzewnej wyściełającej miednicę,
- na pęcherzu moczowym i jelicie.
Rzadko ogniska pojawiają się poza miednicą, np. w klatce piersiowej.
Endometrioza zaburza płodność kobiet, a w określonych przypadkach uniemożliwia zajście w ciążę
Endometrioza może uszkadzać jajniki i jajowody, a zrosty utrudniają drogę komórki jajowej. Według WHO endometriozę ma od 25% do 50% kobiet z niepłodnością. Nie oznacza to, że każda kobieta z endometriozą będzie miała problem z zajściem w ciążę.
Jakie są objawy endometriozy?
Najczęstsze objawy to:
- bardzo bolesne miesiączki, które utrudniają codzienne funkcjonowanie,
- obfite miesiączki,
- ból podbrzusza i pleców, także poza miesiączką,
- ból w trakcie lub po współżyciu,
- ból przy oddawaniu moczu lub stolca,
- przewlekłe zmęczenie, wzdęcia,
- trudności z zajściem w ciążę.
Część kobiet z endometriozą nie ma żadnych objawów. Objawy bywają też podobne do innych chorób, np. adenomiozy, mięśniaków, zapalenia miednicy mniejszej czy zespołu jelita drażliwego.
A jakie są przyczyny endometriozy?
Przyczyny endometriozy nie są znane. Lekarz zapyta jednak, czy endometriozę miały Twoje bliskie krewne, bo to ważna informacja w wywiadzie. Nie znamy też skutecznego sposobu zapobiegania chorobie.
A jak wygląda diagnostyka endometriozy?
Według WHO od pierwszych objawów do rozpoznania mija średnio 4-12 lat. Diagnostyka zwykle przebiega etapami:
| Etap | Co daje | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Wywiad i badanie ginekologiczne | ocena objawów, bolesności, ruchomości narządów | prawidłowe badanie nie wyklucza choroby |
| USG przezpochwowe, rezonans magnetyczny | wykrywanie torbieli endometrialnych i endometriozy głębokiej | mogą nie pokazać małych, powierzchownych ognisk |
| Laparoskopia | bezpośrednie obejrzenie ognisk, pobranie wycinków, leczenie w czasie zabiegu | zabieg w znieczuleniu ogólnym |
Wytyczne ESHRE z 2022 r. zmieniły podejście do laparoskopii. Kiedyś uważano ją za „złoty standard” rozpoznania. Dziś zaleca się ją głównie wtedy, gdy badania obrazowe są prawidłowe, a objawy wskazują na endometriozę, albo gdy leczenie nie przynosi efektu.
Czy jest test na endometriozę z krwi lub wymazu?
Od lat szuka się prostego badania, które wykrywałoby endometriozę bez zabiegu. WHO wymienia testy z krwi, śliny czy krwi miesiączkowej jako nowe, rozwijane metody. Wytyczne ESHRE z 2022 r. wydają jednak silne zalecenie: nie należy rozpoznawać endometriozy na podstawie pomiaru biomarkerów w endometrium, krwi, krwi miesiączkowej ani płynie z macicy.
Testy molekularne i algorytmy mogą więc być dodatkową informacją dla lekarza, ale nie zastępują badania i obrazowania.
Zapamiętaj: żaden pojedynczy test nie potwierdza ani nie wyklucza endometriozy na sto procent. Jeśli masz bardzo bolesne miesiączki lub ból przy współżyciu, zgłoś się do ginekologa, nawet gdy wynik testu jest prawidłowy.
Nowoczesna małoinwazyjna diagnostyka molekularna - na czym polega?
EndoRNA qRT-PCR to test laboratoryjny opracowany w Polsce. Bada się w nim, jak mocno w komórkach błony śluzowej macicy aktywny jest gen FUT4. Według producenta jest wyrobem medycznym, a jego wynik ma wspierać lekarza w dalszej diagnostyce i wyborze leczenia.
Podstawą testu jest badanie Żeberkiewicz i wsp. z 2022 r. Porównano w nim próbki endometrium 49 kobiet z endometriozą potwierdzoną w laparoskopii i 28 kobiet bez tej choroby. U chorych ekspresja FUT4 była wyraźnie wyższa i rosła wraz ze stopniem zaawansowania choroby. To jednak niewielkie badanie, a jego autorzy są współtwórcami zgłoszenia patentowego. Potrzebne są dalsze, niezależne badania na większych grupach.
W FemiMea test EndoRNA jest dostępny w ramach diagnostyki endometriozy. Do ceny testu dolicza się wizytę ginekologiczną z USG. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku. W cenniku jest też EndomKIT, algorytm wspomagający diagnostykę u kobiet z podejrzeniem endometriozy, bólem w obrębie miednicy lub niepłodnością. Czy któryś z tych testów ma sens w Twojej sytuacji, zdecyduje lekarz.
Jak przebiega pobranie materiału do testu EndoRNA qRT-PCR?
Lekarz pobiera niewielką próbkę endometrium metodą biopsji aspiracyjnej, cienką rurką (pipellą) wprowadzoną przez szyjkę macicy. Według producenta próbkę pobiera się w fazie wydzielniczej cyklu, czyli po owulacji. Materiał trafia do płynu zabezpieczającego RNA i jest wysyłany do laboratorium. Po pobraniu możesz wrócić do codziennych zajęć.
Zakończenie
Molekularne badanie endometriozy to ciekawy kierunek, ale na razie uzupełnia, a nie zastępuje klasycznej diagnostyki. Najważniejsze są wywiad, badanie i dobre USG. O wyborze testów decyduje lekarz, który zna Twoje objawy i plany dotyczące ciąży. Więcej o objawach i leczeniu przeczytasz we wpisie Endometrioza: przyczyny, objawy i leczenie. Jeśli endometrioza utrudnia Wam zajście w ciążę, sprawdź, jak wygląda leczenie niepłodności we Wrocławiu w FemiMea.
Bibliografia
- Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al., ESHRE guideline: endometriosis, Hum Reprod Open. 2022;2022(2):hoac009, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Żeberkiewicz M, Hyc A, Iwan A, et al., Expression of Fucosyltransferase 4 (FUT4) mRNA Is Increased in Endometrium from Women with Endometriosis, J Clin Med. 2022;11(19):5606, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Endometriosis (fact sheet), who.int [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Endometriosis, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- Diagendo, Test EndoRNA (informacja producenta), diagendo.com [dostęp: 01.10.2026].
