Endometrioza to częsta, przewlekła choroba, która może powodować silny ból i utrudniać zajście w ciążę. Jej rozpoznanie trwa często latami, bo objawy przypominają inne schorzenia. Wyjaśniamy, czym jest endometrioza, co wiadomo o jej przyczynach, jak się ją diagnozuje i leczy.
Z tego artykułu dowiesz się, że: endometrioza dotyczy ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym, a jej przyczyny nie są znane. Diagnostykę zaczyna się od wywiadu, badania i USG, a laparoskopia nie jest już pierwszym krokiem. Leczenie łagodzi objawy, ale nie wyleczy choroby na stałe, a jego wybór zależy od tego, czy planujesz ciążę.
Co to jest endometrioza?
Endometrioza to choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy (endometrium) rośnie poza macicą. Ogniska pojawiają się najczęściej na jajnikach, jajowodach i otrzewnej wyściełającej miednicę, czasem na pęcherzu moczowym i jelicie. Rzadko występują poza miednicą, np. w klatce piersiowej.
Ogniska reagują na hormony cyklu podobnie jak endometrium w macicy. Krew i złuszczająca się tkanka nie mogą jednak opuścić organizmu. Powoduje to stan zapalny, ból, zrosty i torbiele, np. torbiele endometrialne jajnika, zwane czekoladowymi.
Zapamiętaj: w endometriozie tkanka podobna do endometrium znajduje się poza jamą macicy. To choroba przewlekła, która może trwać od pierwszej miesiączki do menopauzy.
Przyczyny endometriozy
Przyczyny endometriozy nie są znane. Lekarz zapyta jednak, czy chorowały Twoje bliskie krewne, bo to ważna informacja w wywiadzie. Nie znamy też sposobu, który pozwalałby zapobiec chorobie. Wczesne rozpoznanie i leczenie mogą natomiast zmniejszyć długotrwałe skutki, np. przewlekły ból.
Objawy endometriozy
Najczęstsze objawy to:
- bardzo bolesne miesiączki, utrudniające codzienne funkcjonowanie,
- obfite miesiączki,
- ból podbrzusza i pleców, także poza miesiączką,
- ból w trakcie lub po współżyciu,
- ból przy oddawaniu moczu lub stolca,
- przewlekłe zmęczenie, wzdęcia, nudności,
- trudności z zajściem w ciążę.
Część kobiet nie ma żadnych objawów. Objawy bywają też podobne do adenomiozy, mięśniaków, zapalenia miednicy mniejszej czy zespołu jelita drażliwego. Endometrioza może wpływać na nastrój i powodować lęk, a obfite miesiączki prowadzić do niedoboru żelaza.
Endometrioza a płodność
Endometrioza może uszkadzać jajniki i jajowody i utrudniać zajście w ciążę. Według WHO ma ją od 25% do 50% kobiet z niepłodnością. Rozpoznanie endometriozy nie oznacza jednak, że ciąża jest niemożliwa. Jeśli staracie się o dziecko bez efektu, lekarz oceni m.in. jajniki i drożność jajowodów, a przy niepłodności związanej z endometriozą rozważy leczenie operacyjne lub metody wspomaganego rozrodu.
Diagnostyka endometriozy
Według WHO od pierwszych objawów do rozpoznania mija średnio 4-12 lat. Diagnostyka przebiega zwykle tak:
- Wywiad: lekarz pyta o przebieg miesiączek, ból, współżycie, starania o ciążę i chorobę w rodzinie.
- Badanie ginekologiczne: ocena bolesności, guzków i ruchomości narządów.
- Badania obrazowe: USG przezpochwowe, a w razie potrzeby rezonans magnetyczny. Pozwalają wykryć torbiele endometrialne i endometriozę głęboką.
- Laparoskopia: zabieg, podczas którego lekarz ogląda narządy kamerą, może pobrać wycinki i od razu usunąć ogniska.
Wytyczne ESHRE z 2022 r. zalecają badania obrazowe jako podstawę diagnostyki. Prawidłowy wynik USG nie wyklucza jednak endometriozy, zwłaszcza małych ognisk na otrzewnej. Laparoskopię zaleca się głównie wtedy, gdy badania obrazowe są prawidłowe, a objawy utrzymują się, albo gdy leczenie nie pomaga. Rozpoznanie kliniczne na podstawie objawów i obrazowania pozwala rozpocząć leczenie bez operacji.
Testy z krwi i testy molekularne
Trwają prace nad prostymi testami, np. z krwi, śliny lub krwi miesiączkowej. Wytyczne ESHRE z 2022 r. nie zalecają jednak rozpoznawania endometriozy na podstawie samych biomarkerów. Takie testy mogą być dodatkową informacją dla lekarza, ale nie zastępują badania i USG.
EndomKIT i EndoRNA
W cenniku FemiMea są dwa takie badania. EndomKIT to algorytm wspomagający diagnostykę u kobiet z podejrzeniem endometriozy, bólem w obrębie miednicy lub niepłodnością. EndoRNA to test molekularny wykonywany z próbki endometrium. O tym, czy któryś z nich ma sens w Twojej sytuacji, decyduje lekarz. Szczegółowo opisujemy je we wpisie Molekularne badanie endometriozy.
Leczenie endometriozy
Nie ma leczenia, które wyleczyłoby endometriozę na stałe. Leczenie ma łagodzić objawy i chronić płodność. Jego wybór zależy od nasilenia dolegliwości, Twoich preferencji i tego, czy planujesz ciążę.
| Metoda | Na czym polega | O czym pamiętać |
|---|---|---|
| Leki przeciwbólowe | np. paracetamol, ibuprofen | łagodzą ból, nie leczą przyczyny |
| Leczenie hormonalne | np. tabletki antykoncepcyjne lub inne leki zmieniające poziom hormonów | nie stosuje się ich, gdy starasz się o ciążę |
| Leczenie operacyjne | usunięcie ognisk i torbieli, zwykle laparoskopowo | objawy mogą wrócić, czasem potrzebna jest kolejna operacja |
| Usunięcie macicy (z jajnikami) | rozważane przy ciężkich objawach, gdy inne metody zawiodły i nie planujesz ciąży | nie jest gwarancją wyleczenia, objawy mogą się utrzymywać |
Przy rozległej endometriozie leczenie prowadzi często zespół, w którym poza ginekologiem jest chirurg lub urolog. Ważne jest też wsparcie w radzeniu sobie z przewlekłym bólem i zmęczeniem oraz pomoc psychologiczna.
Zakończenie
Endometrioza jest częsta, ale wciąż rozpoznawana z dużym opóźnieniem. Silny ból miesiączkowy nie jest „urodą” i warto go zgłosić lekarzowi. Leczenie nie usuwa choroby na zawsze, ale może skutecznie zmniejszyć dolegliwości i pomóc w zajściu w ciążę. Jeśli endometrioza utrudnia Wam starania o dziecko, sprawdź, jak wygląda leczenie niepłodności we Wrocławiu w FemiMea.
Bibliografia
- Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al., ESHRE guideline: endometriosis, Hum Reprod Open. 2022;2022(2):hoac009, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Endometriosis (fact sheet), who.int [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Endometriosis, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
