W lipcu 2026 roku eksperci Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej (PTOHD) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) opublikowali wspólny konsensus o krwiotwórczych komórkach macierzystych pochodzenia płodowego. Streszczamy, co z niego wynika dla kobiety w ciąży i dla osób, które tę ciążę prowadzą.
Z tego artykułu dowiesz się, że: każda ciężarna powinna mieć możliwość uzyskania rzetelnej informacji o krwi pępowinowej, zarówno o zastosowaniach, jak i ograniczeniach. Rozmowa powinna odbyć się w trzecim trymestrze. Konsensus nie namawia do żadnego rozwiązania, tylko ma pomóc w świadomej decyzji.
Czym jest konsensus PTOHD i PTGiP o krwi pępowinowej
Hematolog i transplantolog znają się na komórkach krwiotwórczych, ale zwykle nie mają kontaktu ze zdrową kobietą w ciąży. Lekarz ginekolog prowadzący ciążę i położna są blisko pacjentki, ale nie muszą znać szczegółów transplantologii. Dokument ma wypełnić tę lukę i dać lekarzom oraz pacjentkom wspólny punkt odniesienia.
Co konsensus mówi o krwi pępowinowej
Krew pępowinowa jest uznanym źródłem krwiotwórczych komórek macierzystych, obok szpiku kostnego i mobilizowanej krwi obwodowej. Stosuje się ją w wybranych chorobach nowotworowych układu krwiotwórczego, aplazjach szpiku, pierwotnych niedoborach odporności i niektórych chorobach metabolicznych.
Konsensus wyraźnie oddziela zastosowania uznane od eksperymentalnych. Dotyczy to na przykład wykorzystania własnej krwi w niektórych chorobach neurologicznych, które pozostaje na etapie badań.
Wśród zalet wymienia się szybką dostępność zabezpieczonego wcześniej materiału. Pozyskanie komórek od dawcy niespokrewnionego może trwać nawet kilka miesięcy. Dokument zwraca też uwagę na biologicznie młode komórki.
Jakie wyniki daje przeszczepienie krwi pępowinowej
W chorobach nienowotworowych u osób spokrewnionych opisywano przeżycie około 90%, szczególnie w hemoglobinopatiach. W grupie dzieci z ostrą białaczką szpikową wysokiego ryzyka przeszczepienie krwi pępowinowej wiązało się z niższym ryzykiem nawrotu i lepszym przeżyciem wolnym od choroby niż inne źródła komórek, zwłaszcza przy minimalnej chorobie resztkowej. To nie znaczy, że jest to najlepsze źródło dla każdego chorego. O wyborze decyduje transplantolog.
Co o krwi pępowinowej powinna usłyszeć ciężarna
Według konsensusu kobieta w ciąży powinna otrzymać informację zgodną z aktualnym stanem wiedzy. Ma ona obejmować możliwości i ograniczenia, a nie nakłaniać do konkretnej decyzji. Eksperci powołują się tu na rezolucję Parlamentu Europejskiego oraz stanowisko PTOHD.
Rozmowę zaleca się w trzecim trymestrze (od 28. tygodnia ciąży). Informowanie dopiero tuż przed porodem utrudnia spokojne podjęcie decyzji.
Kiedy rozmowa jest szczególnie ważna
Konsensus wskazuje dwie sytuacje: występowanie w rodzinie chorób hematoonkologicznych oraz choroba starszego dziecka, która może być wskazaniem do przeszczepienia komórek krwiotwórczych. W drugim przypadku informację powinien przekazać także lekarz prowadzący chore dziecko, a pacjentka powinna usłyszeć o dedykowanym programie „Pobranie na ratunek”, który zapewnia rodzinie organizacyjne i finansowe wsparcie w realizacji procedury.
Późne odpępnienie a pobranie krwi pępowinowej
Prawidłowo przeprowadzone późne odpępnienie i pobranie krwi zgodnie z procedurami mogą współistnieć. Nadrzędna zasada to bezpieczeństwo matki i noworodka, a pobranie nie może być powodem odstąpienia od standardu opieki okołoporodowej.
Co powinien wiedzieć lekarz prowadzący ciążę
Minimalny zakres wiedzy obejmuje:
| Obszar | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Bankowanie | Różnica między bankiem rodzinnym i publicznym |
| Zastosowania | Podstawowe, uznane wskazania |
| Wykorzystanie rodzinne | Realne prawdopodobieństwo użycia przechowywanej krwi w obecnej praktyce |
| Właściwości | Szybka dostępność, niska immunogenność, możliwość użycia przy większej niezgodności tkankowej |
| Zastosowanie autologiczne | Możliwości i ograniczenia, w tym terapie eksperymentalne |
| Ograniczenia | Materiał nie zawsze będzie odpowiedni dla konkretnego pacjenta |
| Decyzja kliniczna | Ostateczny wybór źródła komórek należy do transplantologa |
Jakość pobrania krwi pępowinowej
Przydatność krwi zależy nie tylko od decyzji o pobraniu, ale także od techniki pobrania, zabezpieczenia próbki, transportu, preparatyki i przechowywania. Samo zbankowanie materiału nie przesądza o jego przyszłej przydatności.
Co może się zmienić w przyszłości
Rozwijają się technologie namnażania komórek, które mają ograniczać problem małej liczby komórek w jednej jednostce. Takie technologie uzyskały już rejestrację w USA i Europie. Komórki pochodzenia płodowego bada się też jako źródło dla przyszłych terapii komórkowych, ale uznane zastosowania trzeba odróżniać od eksperymentalnych.
Najczęstsze pytania o krew pępowinową
Czy krew pępowinowa zawiera komórki macierzyste?
Tak. Jest uznanym źródłem krwiotwórczych komórek macierzystych, obok szpiku kostnego i mobilizowanej krwi obwodowej.
W jakich chorobach się ją wykorzystuje?
W wybranych chorobach nowotworowych układu krwiotwórczego, aplazjach szpiku, pierwotnych niedoborach odporności i niektórych chorobach metabolicznych. Wybór źródła komórek należy do transplantologa.
Czy krew pępowinową można wykorzystać dla rodzeństwa?
Tak, może być wykorzystana u osób spokrewnionych. W chorobach nienowotworowych opisywano bardzo dobre wyniki, z przeżyciem około 90%.
Czy można wykorzystać własną krew pępowinową?
W szczególnych sytuacjach tak, ale zależy to od choroby i wskazania. Część zastosowań, np. w niektórych chorobach neurologicznych, jest eksperymentalna.
Czy można pobrać krew pępowinową przy późnym odpępnieniu?
Prawidłowo przeprowadzone późne odpępnienie i pobranie krwi zgodnie z procedurami mogą współistnieć. Pobranie nie może jednak wpływać na bezpieczeństwo matki lub noworodka.
Zapytaj o krew pępowinową lekarza ginekologa prowadzącego ciążę, najlepiej w trzecim trymestrze (od 28. tygodnia ciąży). Umów wizytę: prowadzenie ciąży we Wrocławiu.
Opracowanie powstało na podstawie konsensusu ekspertów PTOHD i PTGiP oraz materiałów edukacyjnych udostępnionych przez Polski Bank Komórek Macierzystych (https://www.pbkm.pl). Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Ostateczną decyzję o wyborze źródła komórek do przeszczepienia podejmuje lekarz transplantolog.
Bibliografia
Drabko K, Kałwak K, Kwiatkowski S, Młynarski W, Sieroszewski P, Stojko R, Styczyński J, Wielgoś M. Konsensus Ekspertów PTOHD oraz PTGiP w sprawie krwiotwórczych komórek macierzystych pochodzenia płodowego. Lipiec 2026. https://ptohd.pl/konsensus-ekspertow-polskiego-towarzystwa-onkologii-i-hematologii-dzieciecej-ptohd-oraz-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-ptgip-w-sprawie-krwiotworczych-komorek-macierzystych-pochodze/
