Krew pępowinowa to krew, która po porodzie zostaje w pępowinie i łożysku. Zawiera krwiotwórcze komórki macierzyste, czyli komórki zdolne do odtworzenia krwi i układu odpornościowego. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda pobranie, w jakich chorobach się ją wykorzystuje i czego nie można od niej oczekiwać.
Z tego artykułu dowiesz się, że: krew pępowinowa jest jednym z trzech uznanych źródeł komórek do przeszczepienia, obok szpiku i krwi obwodowej. Pobiera się ją po przecięciu pępowiny, więc nie wymaga to ingerencji w organizm dziecka. Nie jest to jednak uniwersalny lek: ma określone wskazania, a o jej użyciu zawsze decyduje lekarz transplantolog.
Czym jest krew pępowinowa i do czego służy
Po narodzinach dziecka w naczyniach pępowiny i łożyska zostaje niewielka ilość krwi. Zawiera ona krwiotwórcze komórki macierzyste. W transplantologii korzysta się z trzech źródeł takich komórek: szpiku kostnego, krwi obwodowej po farmakologicznej mobilizacji oraz właśnie krwi pępowinowej.
Krew pobiera się po urodzeniu dziecka. Rodzice mogą zabezpieczyć krew w banku rodzinnym albo oddać ją do banku publicznego. Dobrze zapoznać się z zasadami i ograniczeniami jeszcze przed terminem porodu, na przykład podczas wizyty położniczej.
Do czego wykorzystuje się krew pępowinową
Komórki z krwi pępowinowej wykorzystuje się w przeszczepieniach w leczeniu wybranych chorób krwi, układu odpornościowego i niektórych chorób metabolicznych. Do przykładów należą:
- niektóre nowotwory układu krwiotwórczego, w tym białaczki i chłoniaki,
- aplazje szpiku i inne zespoły niewydolności szpiku,
- hemoglobinopatie,
- ciężkie pierwotne niedobory odporności,
- wybrane dziedziczne choroby metaboliczne.
Zakres zastosowań zależy od rozpoznania i sytuacji pacjenta. Lekarz transplantolog wybiera między krwią pępowinową, szpikiem i krwią obwodową, biorąc pod uwagę stan chorego, dostępność dawcy i zgodność tkankową.
Pierwsze przeszczepienie krwi pępowinowej
Pierwsze przeszczepienie krwi pępowinowej wykonano w 1988 roku u pacjenta z wrodzoną niedokrwistością Fanconiego. Od tego czasu krew pępowinowa jest stosowana w leczeniu wybranych chorób krwi, układu odpornościowego i chorób metabolicznych.
Czy krew pępowinowa służy tylko do leczenia nowotworów
Nie. Najlepiej ugruntowane zastosowania obejmują choroby krwi, układu odpornościowego i wybrane choroby metaboliczne. Trwają też badania nad komórkami z tkanek okołoporodowych w medycynie regeneracyjnej, ale wiele takich zastosowań pozostaje na etapie badań klinicznych.
Przeszczepienie autologiczne i allogeniczne
W transplantologii używa się dwóch pojęć. Przeszczepienie autologiczne oznacza wykorzystanie własnych komórek pacjenta. Przeszczepienie allogeniczne oznacza wykorzystanie komórek innej osoby, na przykład rodzeństwa lub dawcy niespokrewnionego.
Możliwość użycia własnej krwi pępowinowej zależy od choroby. W części chorób genetycznych i nowotworowych taki materiał nie będzie odpowiedni, dlatego o rodzaju przeszczepienia i źródle komórek zawsze decyduje zespół transplantacyjny.
Jak wygląda pobranie krwi pępowinowej
Krew pobiera się po urodzeniu dziecka i przecięciu pępowiny. Miejsce pobrania jest dezynfekowane, a krew spływa z żyły pępowinowej do specjalnego zestawu. Pobranie trwa zwykle kilka minut i nie wymaga wkłuwania się w naczynia noworodka.
Pobranie jest czynnością dodatkową wobec opieki położniczej. Jeśli stan matki lub dziecka wymaga pilnej interwencji, ma ona pierwszeństwo, a pobranie może zostać ograniczone lub w ogóle niewykonane.
Pobranie krwi pępowinowej a późne odpępnienie
Te dwie rzeczy się nie wykluczają. Zgodnie z konsensusem ekspertów Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej (PTOHD) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP), prawidłowo przeprowadzone późne odpępnienie i pobranie krwi mogą współistnieć. Chęć pobrania krwi nie powinna być powodem rezygnacji z zasad opieki okołoporodowej.
Czy zawsze można pobrać krew pępowinową
Nie. Przy kwalifikacji bierze się pod uwagę wywiad dotyczący chorób matki i dziecka oraz ryzyko zakażeń. Przeciwwskazaniem lub powodem dodatkowej oceny mogą być m.in. określone aktywne zakażenia wirusowe, w tym HIV, inne choroby zakaźne, niektóre choroby matki i jej leczenie. Szczegóły zależą od przeznaczenia materiału i procedur danego banku.
Co dzieje się z krwią pępowinową po pobraniu
Materiał trafia do banku. Tam ocenia się jego jakość: objętość, liczbę i żywotność komórek oraz wyniki badań mikrobiologicznych i bezpieczeństwa biologicznego. Jednostkę, która spełnia kryteria, poddaje się preparatyce i kontrolowanemu zamrożeniu (krioprezerwacji), a następnie przechowuje w warunkach kriogenicznych.
Nie każda pobrana próbka nadaje się do przechowywania. Zdarza się, że liczba komórek jest za mała albo wyniki badań nie pozwalają zakwalifikować materiału.
Bankowanie krwi pępowinowej w polskim prawie
Pobieranie, badanie, przetwarzanie, przechowywanie i dystrybucja komórek krwi pępowinowej podlegają ustawie z 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia dotyczącemu systemów jakości w bankach tkanek i komórek. Nadzór merytoryczny nad bankami sprawuje Krajowe Centrum Bankowania Tkanek i Komórek.
Ograniczenia krwi pępowinowej
Głównym ograniczeniem krwi pępowinowej jest liczba komórek w jednej jednostce, co ma szczególne znaczenie przy większej masie ciała biorcy. Trwają prace nad technologiami namnażania komórek. Jedna z nich, produkt Zemcelpro, uzyskała warunkowe pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Unii Europejskiej w określonych wskazaniach.
Najczęstsze pytania o krew pępowinową
Czy pobranie jest bolesne dla matki lub noworodka?
Nie. Procedura jest bezbolesna dla matki i dziecka, ponieważ wykonuje się ją po przecięciu pępowiny. Nie wymaga dodatkowych zabiegów u noworodka.
Czy krew pępowinowa leczy każdą chorobę?
Nie. Ma określone wskazania i ograniczenia, a część zastosowań pozostaje na etapie badań.
Czym różni się przeszczepienie autologiczne od allogenicznego?
Autologiczne wykorzystuje komórki własne pacjenta, allogeniczne komórki innej osoby, np. rodzeństwa.
Czy pobranie krwi pępowinowej jest bezpieczne dla matki i noworodka?
Bezpieczeństwo matki i noworodka ma zawsze pierwszeństwo. Gdy stan któregoś z nich wymaga pilnej interwencji, pobranie może zostać ograniczone albo niewykonane.
Kto decyduje o wykorzystaniu przechowywanej krwi?
Lekarz transplantolog lub wyspecjalizowany ośrodek, na podstawie rozpoznania i zgodności tkankowej.
Zapytaj o krew pępowinową lekarza ginekologa prowadzącego ciążę, najlepiej w trzecim trymestrze (od 28. tygodnia ciąży). Umów wizytę: prowadzenie ciąży we Wrocławiu.
Opracowanie powstało na podstawie konsensusu ekspertów PTOHD i PTGiP oraz materiałów edukacyjnych udostępnionych przez Polski Bank Komórek Macierzystych (https://www.pbkm.pl). Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Ostateczną decyzję o wyborze źródła komórek do przeszczepienia podejmuje lekarz transplantolog.
Bibliografia
- Drabko K, Kałwak K, Kwiatkowski S, Młynarski W, Sieroszewski P, Stojko R, Styczyński J, Wielgoś M. Konsensus Ekspertów PTOHD oraz PTGiP w sprawie krwiotwórczych komórek macierzystych pochodzenia płodowego. Lipiec 2026. https://ptohd.pl/konsensus-ekspertow-polskiego-towarzystwa-onkologii-i-hematologii-dzieciecej-ptohd-oraz-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-ptgip-w-sprawie-krwiotworczych-komorek-macierzystych-pochodze/
- EBMT Handbook: Hematopoietic Cell Transplantation and Cellular Therapies (rozdział o pozyskiwaniu i zarządzaniu jednostkami krwi pępowinowej).
- Kindwall-Keller TL, Ballen KK. Umbilical cord blood: The promise and the uncertainty. Stem Cells Transl Med. 2020;9(10):1153-1162.
- European Medicines Agency. New stem cell therapy to treat patients with blood cancers (Zemcelpro). Komunikat EMA z 20 czerwca 2025 r. https://www.ema.europa.eu/pl/news/new-stem-cell-therapy-treat-patients-blood-cancers
- Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, z późniejszymi zmianami.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2008 r. w sprawie wymagań, jakie powinien spełniać system zapewnienia jakości w bankach tkanek i komórek (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 272).
