Rak szyjki macicy to na świecie piąty pod względem częstości nowotwór rozpoznawany u kobiet. Regularne badania profilaktyczne pozwalają wykryć zmiany przedrakowe, zanim rozwinie się rak. W leczeniu raka szyjki macicy kluczową rolę odgrywa wczesne wykrycie choroby, najlepiej na etapie umożliwiającym całkowite wyleczenie. W naszym artykule napiszemy o tym, jakie są objawy raka szyjki macicy. Zachęcamy do lektury!
Z tego artykułu dowiesz się, że: wczesne zmiany przedrakowe szyjki macicy rzadko dają objawy, dlatego tak ważne są cytologia i test na HPV. Objawy raka inwazyjnego to m.in. nietypowe krwawienia (po stosunku, między miesiączkami, po menopauzie), zmiana charakteru upławów i ból w podbrzuszu lub w miednicy. Takie objawy mają też wiele innych przyczyn, ale zawsze wymagają konsultacji z lekarzem.
Nowotwory złośliwe to jedne z najgroźniejszych chorób.
W profilaktyce raka szyjki macicy stosuje się cytologię (w tym cytologię płynną LBC) i test na HPV. Rodzaj badania i odstęp między kolejnymi zależą od wieku i wyniku poprzedniego badania, więc ustala je lekarz.
Warto wiedzieć, że rak szyjki macicy jest na świecie piątym najczęściej rozpoznawanym nowotworem u kobiet. Według WHO w 2024 roku zachorowało na niego ok. 604 tysięcy kobiet, a ok. 280 tysięcy zmarło. Przez wiele lat choroba może nie dawać objawów.
Pacjentki zgłaszają się do lekarza często późno, ponieważ wczesne zmiany zwykle nie dają dolegliwości. Część z nich nie zdążyła wykonać badania cytologicznego lub testu na HPV, które pozwalają wykryć zmiany przedrakowe.
Rak szyjki macicy ma kilka typów histologicznych. Rozpoznanie typu i stopnia zaawansowania ustala się na podstawie badania histopatologicznego.
A jakie są przyczyny raka szyjki macicy? - zastanawiają się pacjentki. Niemal wszystkie przypadki raka szyjki wywołuje długotrwałe zakażenie jednym z wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego HPV (99,7% w badaniu Walboomersa i wsp.).
Wśród czynników zwiększających ryzyko raka szyjki macicy wymienia się:
- wczesne rozpoczęcie życia seksualnego
- dużą liczbę partnerów seksualnych
- obecność śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy dużego stopnia zaawansowania i zaniechanie leczenia
- urodzenie wielu dzieci lub pierwszą ciążę w młodym wieku
- palenie tytoniu
- osłabienie układu odpornościowego, np. zakażenie HIV.
Warto zapamiętać, że zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego HPV trwające wiele lat może doprowadzić do powstania raka szyjki macicy. Według WHO od zakażenia do raka mija zwykle 15-20 lat. W większości przypadków układ odpornościowy usuwa wirusa samodzielnie.
Trzeba przy tym wiedzieć, że wirusem HPV można się zarazić głównie drogą płciową, czyli podczas kontaktów seksualnych.
Ważne: Prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia wirusem HPV, ale nie chroni w pełni, bo nie zakrywa całej skóry okolicy intymnej.
Rak szyjki macicy - objawy
Pamiętaj, że w początkowym stadium rozwoju zmiany zwykle nie dają objawów. Później mogą pojawić się plamienia i krwawienie kontaktowe po współżyciu i badaniu ginekologicznym.
Dodatkowo mogą się pojawić: dłuższe i bardziej obfite niż zazwyczaj krwawienia miesięczne, krwawienia między regularnymi miesiączkami oraz krwawienia u Pań po menopauzie.
Natomiast w przypadkach jawnych klinicznie stwierdza się takie objawy nowotworu, jak:
- obrzęki kończyn dolnych
- zwiększone lub nieprzyjemnie pachnące upławy, także krwiste albo wodniste
- obfite krwawienie miesiączkowe
Do objawów zaawansowanego raka szyjki macicy należą też:
- ból w okolicy podbrzusza, miednicy lub pleców
- ból podczas współżycia płciowego
- utrata apetytu i masy ciała
- zmęczenie.
Zapamiętaj: takie objawy są częste i mogą mieć wiele przyczyn, np. mięśniaki, endometriozę czy infekcje, więc same nie oznaczają raka. Zgłoś się do lekarza, jeśli pojawiają się nowe, nietypowe dla Ciebie dolegliwości, zwłaszcza krwawienie po stosunku, między miesiączkami lub po menopauzie. Więcej o przyczynach krwawień przeczytasz w artykule Osiem przyczyn krwawień z dróg rodnych.
Zapamiętaj, że nieleczona dysplazja szyjki macicy dużego stopnia (HSIL/CIN2/3) może prowadzić do rozwoju raka. Zmiany przedrakowe, określane inaczej jako zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia (HSIL - CIN2/3), mogą być wykryte w czasie kolposkopii z pobraniem wycinków.
W chwili, gdy komórki dysplastyczne zamieniają się w komórki rakowe, powstaje rak przedinwazyjny, nie przekraczający błony podstawnej. W tym przypadku zmiany są ograniczone do nabłonka szyjki macicy.
A czy wiesz, że objawy raka szyjki macicy pojawiają się zwykle dopiero w przypadku raka inwazyjnego? Zmiany przedrakowe rzadko dają objawy, dlatego badania przesiewowe wykrywają je wcześniej niż dolegliwości. Etapy rozwoju choroby opisujemy w artykule Jak rozwija się rak szyjki macicy, a stopnie zaawansowania w tekście Rak szyjki macicy: stopnie.
Ważna informacja:
Rak rozwija się najczęściej w części pochwowej szyjki macicy.
Powinnaś także wiedzieć, że wczesne rozpoczęcie życia seksualnego zwiększa ryzyko infekcji HPV w obrębie dróg rodnych, mogącej skutkować rakiem na szyjce macicy.
Profilaktyka raka szyjki macicy
Wykonuj regularne badania lekarskie! Badanie cytologiczne i test na HPV pozwalają wykryć zmiany, zanim rozwinie się rak. Nie zastępują one jednak konsultacji, gdy pojawią się niepokojące objawy.
Według WHO badania przesiewowe z użyciem testu HPV warto zaczynać od 30. roku życia i powtarzać co 5-10 lat. W praktyce odstępy ustala lekarz zgodnie z krajowym programem i Twoim wynikiem, np. przy prawidłowej cytologii badanie powtarza się zwykle co 3 lata. Szczepienie przeciw HPV dodatkowo zmniejsza ryzyko, ale nie zwalnia z badań.
Cytologia służy do wykrywania zmian patologicznych w obrębie szyjki macicy, najlepiej w połączeniu z testem na HPV. Z kolei kolposkopia, czyli wziernikowanie szyjki macicy, pozwala dokładnie obejrzeć szyjkę. W trakcie badania kolposkopowego lekarz może pobrać wycinki tkanek do badania histopatologicznego, jeśli dostrzeże podejrzane zmiany.
Rak szyjki macicy - leczenie raka szyjki macicy
Najlepiej nie dopuścić do rozwoju raka szyjki macicy. Przy stwierdzeniu w wycinkach kolposkopowych stanu przedrakowego, czyli zmian śródnabłonkowych dużego stopnia (HSIL-CIN2/3), zwykle zaleca się leczenie zabiegowe. Jedną z metod jest elektrokonizacja szyjki macicy metodą LEEP/LLETZ, którą można wykonać w znieczuleniu miejscowym, a pacjentka tego samego dnia wraca do domu.
Jeśli rak szyjki macicy zostanie wykryty na wczesnym etapie, u wybranych pacjentek możliwe jest leczenie oszczędzające, np. usunięcie części szyjki bez usuwania macicy. Według NHS jest to możliwe tylko wtedy, gdy nowotwór jest bardzo mały.
Leczenie chirurgiczne raka szyjki macicy obejmuje w zależności od zaawansowania także usunięcie macicy (histerektomię), co oznacza, że ciąża nie będzie już możliwa. Warto, abyś wiedziała, że skuteczne leczenie raka szyjki macicy zależy w dużej mierze od stopnia zaawansowania nowotworu. Wykrycie raka szyjki macicy we wczesnym stadium daje szanse na wyleczenie.
Zakończenie
Wczesny rak szyjki macicy i zmiany przedrakowe zwykle nie dają objawów, więc o bezpieczeństwie decyduje regularna profilaktyka. Nietypowe krwawienie, zmiana charakteru upławów czy ból w podbrzuszu to powód do konsultacji z lekarzem, choć najczęściej mają inne przyczyny. O badaniach, które pomagają wykryć zmiany na wczesnym etapie, przeczytasz na stronie profilaktyka raka szyjki macicy we Wrocławiu w FemiMea.
Dr n. med. Wojciech Homola, specjalista położnictwa i ginekologii, autor prac naukowych z zakresu diagnostyki prenatalnej i profilaktyki raka szyjki macicy. Prowadzi ciąże, wykonuje kolposkopie, histeroskopie oraz zabiegi LEEP - elektrokonizacje szyjki macicy.
Bibliografia
- World Health Organization, Cervical cancer, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Symptoms of cervical cancer, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Causes of cervical cancer, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Treatment for cervical cancer, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- Walboomers JM, Jacobs MV, Manos MM, et al., Human papillomavirus is a necessary cause of invasive cervical cancer worldwide, J Pathol. 1999;189(1):12-19, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
