Rakowi szyjki macicy można w dużej mierze zapobiec. Zanim się rozwinie, przez lata w szyjce są zmiany przedrakowe, które da się wykryć prostymi badaniami i wyleczyć. Warunek jest jeden: trzeba się badać. Poniżej opisujemy, jakie badania wykrywają stany przedrakowe i czym się od siebie różnią.
Z tego artykułu dowiesz się, że: stany przedrakowe wykrywa się w dwóch krokach. Najpierw badania przesiewowe, czyli test HPV i cytologia. Potem, gdy wynik jest nieprawidłowy, kolposkopia z pobraniem wycinka. Rozpoznanie stawia dopiero badanie histopatologiczne. Dowiesz się też, czym jest ZedScan i jak często się badać.
Co to jest stan przedrakowy szyjki macicy?
Stan przedrakowy to zmiana w nabłonku szyjki macicy, która nie jest jeszcze rakiem, ale bez leczenia może się w niego rozwinąć. Najczęściej wywołuje ją przetrwałe zakażenie onkogennym typem HPV. Lekarze opisują takie zmiany skrótami CIN (w wyniku wycinka) albo LSIL i HSIL (w wyniku cytologii).
Zmiany małego stopnia (LSIL, CIN1) często cofają się same. Zmiany dużego stopnia (HSIL, czyli CIN2 i CIN3) zwykle się leczy, bo to one mogą przejść w raka. Komórki przedrakowe nie dają objawów, dlatego wykrywa się je tylko w badaniach.
| Badanie | Co sprawdza | Kiedy |
|---|---|---|
| Test HPV HR | Czy w szyjce jest onkogenny wirus HPV | Badanie przesiewowe, co 5 lat przy wyniku ujemnym |
| Cytologia (klasyczna lub LBC) | Czy komórki nabłonka są prawidłowe | Badanie przesiewowe, co 3 lata przy prawidłowym wyniku |
| Kolposkopia | Gdzie są zmiany i jak wyglądają w powiększeniu | Po nieprawidłowej cytologii lub dodatnim teście HPV |
| Badanie histopatologiczne | Jaka to zmiana i jakiego stopnia | Po pobraniu wycinka w kolposkopii |
Cytologia
Cytologia to badanie przesiewowe, które ocenia komórki pobrane szczoteczką z tarczy i kanału szyjki macicy. Są dwa rodzaje. W cytologii klasycznej materiał rozmazuje się na szkiełku. W cytologii płynnej (LBC, inaczej cienkowarstwowej) szczoteczka trafia do pojemnika z płynem. Daje to czytelniejszy preparat, a z tej samej próbki można zrobić test HPV bez ponownego pobierania.
Żadne pojedyncze badanie nie daje całkowitej pewności, bo nieprawidłowe komórki nie zawsze trafiają na szczoteczkę. Dlatego badania się powtarza. Przy prawidłowym wyniku cytologię robi się zwykle co 3 lata, a częściej tylko wtedy, gdy zaleci to lekarz.
Oznaczenie obecności onkogennych wirusów HPV
Test HPV HR wykrywa materiał genetyczny onkogennych typów wirusa i osobno podaje typy 16 i 18. Od 2025 roku to podstawowe badanie w programie profilaktyki raka szyjki macicy dla kobiet w wieku 25-64 lat. Gdy wynik jest ujemny, ryzyko raka w kolejnych latach jest niskie i badanie powtarza się po 5 latach. Gdy jest dodatni, laboratorium ocenia cytologię z tej samej próbki. Przy HPV 16 lub 18 lekarz zwykle kieruje od razu na kolposkopię. Więcej o samym wirusie przeczytasz w artykule HPV to nie wyrok.
Kolposkopia
Kolposkopia to badanie diagnostyczne, a nie przesiewowe. Lekarz ogląda szyjkę macicy w dużym powiększeniu, zwilża ją płynami, które uwidaczniają nieprawidłowe miejsca, i w razie potrzeby pobiera z nich niewielkie wycinki. Wykonuje się ją, gdy cytologia jest nieprawidłowa albo test HPV wyszedł dodatni. Jak wygląda badanie krok po kroku, opisujemy w przewodniku Kolposkopia: co to za badanie.
Badanie histopatologiczne
Ostateczne rozpoznanie stawia histopatolog, który ocenia pod mikroskopem wycinek pobrany w kolposkopii. Dopiero ten wynik mówi, czy jest to zmiana małego czy dużego stopnia i czy potrzebne jest leczenie. Na wynik czeka się zwykle 2-3 tygodnie.
Zapamiętaj: nieprawidłowa cytologia albo dodatni test HPV to nie rozpoznanie raka. To sygnał, że trzeba zrobić kolejny krok diagnostyki.
ZedScan
ZedScan to urządzenie, którego można użyć w trakcie kolposkopii jako badania uzupełniającego. Mierzy opór elektryczny nabłonka szyjki macicy. Zdrowy nabłonek ma uporządkowaną budowę, a przy zmianach przedrakowych opór tkanki spada. Urządzenie pokazuje w czasie rzeczywistym miejsca, z których warto pobrać wycinek.
Zespół dr. Homoli opisał to badanie w „Ginekologii Polskiej” w 2019 roku. U 118 kobiet z nieprawidłową cytologią dodanie ZedScanu pozwoliło wykryć 11 dodatkowych zmian dużego stopnia w porównaniu z samą kolposkopią. W większym badaniu z dziewięciu krajów (5257 kobiet) wykrywalność zmian dużego stopnia wzrosła o 24%. ZedScan nie zastępuje jednak kolposkopii ani wycinka. O rozpoznaniu zawsze decyduje wynik histopatologiczny.
Zakończenie
Stany przedrakowe szyjki macicy wykrywa się łatwo, jeśli badasz się regularnie. Test HPV i cytologia pokazują, czy trzeba szukać dalej, a kolposkopia z wycinkiem daje odpowiedź, co to za zmiana. Działanie to badanie. Jeśli chcesz zaplanować badania, zobacz, jak wygląda profilaktyka raka szyjki macicy we Wrocławiu w FemiMea. Rozwój choroby opisujemy w tekście Jak rozwija się rak szyjki macicy?
Bibliografia
- Łucyszyn A, Nowakowski A, Bidziński M, et al., Algorytmy badań przesiewowych w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy refundowanego przez NFZ - edycja po wprowadzeniu diagnostyki HPV HR. Zalecenia Zespołu Ekspertów PTGiP, Ginekol Perinatol Prakt. 2024;9(2):124-132, journals.viamedica.pl [dostęp: 01.10.2026].
- Ministerstwo Zdrowia, Dwa nowoczesne badania - HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym wchodzą do programu profilaktyki raka szyjki macicy, 07.03.2025, gov.pl [dostęp: 01.10.2026].
- Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al., 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors, J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102-131, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
- Homola W, Fuchs T, Barański P, Zimmer A, Zimmer M, Pomorski M, Use of electrical impedance spectroscopy as an adjunct to colposcopy in a pathway of cervical intraepithelial neoplasia diagnostics, Ginekol Pol. 2019;90(11):628-632, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Tidy JA, Brown BH, Increased detection of high grade CIN, when using electrical impedance spectroscopy as an adjunct to routine colposcopy, is maintained when used across international boundaries: Prospective data from nine European countries, Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2022;275:41-45, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Cervical cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
