dr n. med. Wojciech Homola: Całą moją praktykę zawodową dedykuję temu, żeby jak najwięcej pacjentek dostawało najtrafniejszą diagnozę. Dziś kilka słów o tym, jak powstaje rak szyjki macicy. Wierzę, że ta wiedza przypomni, że profilaktyka to królowa.
Z tego artykułu dowiesz się, że: prawie każdy rak szyjki macicy zaczyna się od przetrwałego zakażenia onkogennym typem HPV. Od zakażenia do raka mija zwykle 15-20 lat, a przy osłabionej odporności 5-10 lat. Po drodze pojawiają się zmiany przedrakowe, które da się wykryć i wyleczyć. Dowiesz się też, czy rak szyjki macicy może powstać bez HPV i jakie daje objawy.
Jak rozwija się rak szyjki macicy?
Rak szyjki macicy praktycznie nie powstaje bez wcześniejszego zakażenia onkogennym typem wirusa HPV. Najgroźniejsze są typy 16 i 18. HPV jest bardzo powszechny: według WHO zakaża się nim w ciągu życia prawie każda osoba aktywna seksualnie. U około 90% osób organizm sam opanowuje infekcję. U części kobiet wirus jednak zostaje na lata i zaczyna zmieniać komórki szyjki macicy.
Ten proces przebiega etapami:
| Etap | Co się dzieje | Co go wykrywa |
|---|---|---|
| Zakażenie HPV | Wirus trafia do komórek w strefie przekształceń szyjki macicy. Zwykle nie daje objawów i mija samo. | Test HPV |
| Przetrwałe zakażenie | Wirus nie znika. Rozwija się to u mniejszości zakażonych kobiet. | Powtórny test HPV, cytologia |
| Zmiany przedrakowe | Komórki stają się nieprawidłowe (LSIL, HSIL, CIN). Zmiany małego stopnia często się cofają, dużego stopnia wymagają leczenia. | Cytologia, kolposkopia z wycinkiem |
| Rak inwazyjny | Nieprawidłowe komórki przechodzą przez błonę podstawną nabłonka. | Kolposkopia, badanie histopatologiczne |
Początkowa faza zakażenia może dać łagodne nieprawidłowości w cytologii, np. ASC-US albo LSIL. Często mijają same. Co oznaczają poszczególne wyniki, wyjaśniamy w tekście Co zrobić w przypadku nieprawidłowej cytologii.
Jak długo rozwija się rak szyjki macicy?
Zwykle bardzo długo. Według WHO od zakażenia HPV do powstania raka mija najczęściej 15-20 lat. U kobiet z osłabioną odpornością, np. z nieleczonym zakażeniem HIV, może to trwać krócej, około 5-10 lat. Przetrwałe zakażenie i zmiany przedrakowe rozwijają się zwykle w ciągu 5-10 lat od zakażenia, a przejście zmiany przedrakowej w raka trwa kolejne lata, nawet dziesięciolecia.
To tempo nie jest jednak takie samo u każdej kobiety i nie da się go przewidzieć z wyprzedzeniem. Dlatego nie warto liczyć lat od ostatniego badania, tylko trzymać się terminów badań przesiewowych.
Zapamiętaj: długi czas rozwoju raka to szansa. Cały ten okres można wykorzystać na test HPV, cytologię i, gdy wyniki są nieprawidłowe, kolposkopię. Wykryte zmiany przedrakowe leczy się, zanim staną się rakiem.
Czy można mieć raka szyjki macicy bez HPV?
Bardzo rzadko. W dużym badaniu próbek z wielu krajów DNA HPV znaleziono w 99,7% raków szyjki macicy. Niewielka część nowotworów, zwłaszcza niektóre gruczolakoraki, nie wiąże się z HPV. Część ujemnych wyników wynika też z ograniczeń testów albo błędów w pobraniu i przechowaniu materiału. Dlatego niepokojących objawów nie lekceważy się tylko dlatego, że ostatni test HPV był ujemny.
Jakie objawy daje rak szyjki macicy?
Zmiany przedrakowe zwykle nie dają żadnych objawów. Rak może powodować krwawienie między miesiączkami, po stosunku albo po menopauzie, a także upławy o nieprzyjemnym zapachu. W bardziej zaawansowanym stadium pojawia się ból pleców, nóg lub miednicy. Te objawy mają często inne, łagodne przyczyny, ale zawsze warto je skonsultować z lekarzem. Więcej piszemy w artykule Objawy raka szyjki macicy, a o stopniach zaawansowania w tekście Rak szyjki macicy: stopnie.
Zakończenie
Rak szyjki macicy rozwija się powoli i prawie zawsze z przetrwałego zakażenia HPV. Szczepienie chroni przed zakażeniem, a regularne badania wykrywają zmiany wtedy, gdy łatwo je wyleczyć. To bardzo ważna, indywidualna decyzja każdej kobiety. Jeśli chcesz zaplanować badania, sprawdź, na czym polega profilaktyka raka szyjki macicy we Wrocławiu w FemiMea.
Bibliografia
- World Health Organization, Cervical cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Human papillomavirus and cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- Schiffman M, Castle PE, Jeronimo J, Rodriguez AC, Wacholder S, Human papillomavirus and cervical cancer, Lancet. 2007;370(9590):890-907, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Walboomers JM, Jacobs MV, Manos MM, et al., Human papillomavirus is a necessary cause of invasive cervical cancer worldwide, J Pathol. 1999;189(1):12-19, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Arezzo F, Cormio G, Loizzi V, et al., HPV-Negative Cervical Cancer: A Narrative Review, Diagnostics (Basel). 2021;11(6):952, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Symptoms of cervical cancer, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al., 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors, J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102-131, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
