Rak szyjki macicy jest czwartym najczęstszym nowotworem u kobiet na świecie. Można mu zapobiegać, a wykryty wcześnie daje się wyleczyć. O leczeniu i rokowaniu decyduje przede wszystkim stopień zaawansowania. Wyjaśniamy, co oznaczają poszczególne stopnie.
Z tego artykułu dowiesz się, że: raka szyjki macicy dzieli się na cztery stopnie według klasyfikacji FIGO. Im niższy stopień, tym lepsze rokowanie. Główną przyczyną raka jest przetrwałe zakażenie HPV, dlatego tak ważne są szczepienie i badania przesiewowe.
Jakie są przyczyny raka szyjki macicy?
Prawie wszystkie przypadki raka szyjki macicy wywołuje przetrwałe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Ryzyko, że zakażenie przejdzie w nowotwór, zwiększają m.in. osłabiona odporność, inne zakażenia przenoszone drogą płciową, palenie papierosów oraz duża liczba porodów.
Długotrwałe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego w największym stopniu zwiększa ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy
Większość zakażeń HPV, które przenoszą się głównie drogą płciową, ustępuje samoistnie w ciągu roku lub dwóch. Groźne jest zakażenie przetrwałe, zwłaszcza typami 16 i 18. Od zakażenia do raka mija zwykle 15-20 lat, a po drodze powstają zmiany przedrakowe, które można wykryć i wyleczyć.
Zmiany przedrakowe zwykle nie dają objawów. Rak może dawać krwawienie po stosunku, między miesiączkami lub po menopauzie, zmianę upławów oraz ból miednicy lub pleców. Więcej przeczytasz we wpisie Objawy raka szyjki macicy.
Wyróżniamy 4 stopnie zaawansowania raka szyjki macicy
Stopień (stadium) opisuje, jak daleko rozprzestrzenił się nowotwór. Stosuje się klasyfikację FIGO z 2018 roku, a stopień ustala zespół lekarzy na podstawie badania, wyniku histopatologicznego i badań obrazowych.
Rak szyjki macicy 1. stopnia
Nowotwór jest ograniczony do szyjki macicy. W stopniu IA zmiana jest widoczna tylko pod mikroskopem, w stopniu IB jest większa (IB1 do 2 cm, IB2 do 4 cm, IB3 powyżej 4 cm).
Rak szyjki macicy 2. stopnia
Nowotwór wychodzi poza macicę, ale nie sięga ściany miednicy ani dolnej jednej trzeciej pochwy. W stopniu IIA obejmuje górną część pochwy, w stopniu IIB tkanki wokół szyjki (przymacicza).
Rak szyjki macicy 3. stopnia
Nowotwór obejmuje dolną jedną trzecią pochwy (IIIA), dochodzi do ściany miednicy lub powoduje wodonercze albo niewydolność nerki (IIIB). Stopień III to także przerzuty do węzłów chłonnych miednicy (IIIC1) lub węzłów okołoaortalnych (IIIC2).
Rak szyjki macicy 4. stopnia
Nowotwór nacieka błonę śluzową pęcherza lub odbytnicy albo wychodzi poza miednicę. W stopniu IVA obejmuje sąsiednie narządy, a w stopniu IVB daje przerzuty odległe.
Rak szyjki macicy: rokowania w zależności od stopnia
Rokowanie podaje się jako odsetek osób żyjących co najmniej 5 lat od rozpoznania. Dane poniżej pochodzą z Anglii (rozpoznania z lat 2013-2017). To statystyka dużych grup, a nie prognoza dla konkretnej osoby.
| Stopień | Zasięg nowotworu | Przeżycie 5-letnie |
|---|---|---|
| 1 | tylko szyjka macicy | ok. 95 na 100 osób |
| 2 | poza macicą | prawie 70 na 100 osób |
| 3 | dolna część pochwy, ściana miednicy, węzły | ponad 40 na 100 osób |
| 4 | pęcherz, odbytnica lub odległe narządy | ok. 15 na 100 osób |
Jak leczy się zmiany przedrakowe i raka szyjki macicy?
Zmiany przedrakowe (dysplazję dużego stopnia, czyli CIN2 i CIN3) usuwa się zabiegowo, najczęściej przez wycięcie fragmentu szyjki pętlą elektryczną (LEEP/LLETZ). Takie leczenie zapobiega rozwojowi raka.
We wczesnych stadiach raka podstawą jest leczenie operacyjne: od konizacji po usunięcie macicy z węzłami chłonnymi. U części kobiet z małym guzem, które planują ciążę, możliwe jest leczenie oszczędzające płodność, np. trachelektomia, czyli usunięcie szyjki. W stadiach miejscowo zaawansowanych standardem jest radiochemioterapia, a przy przerzutach odległych leczenie systemowe i opieka paliatywna.
Zapamiętaj: rak szyjki macicy rozwija się latami, a poprzedzające go zmiany da się wykryć w badaniach przesiewowych. Jak przebiega ten proces, opisujemy we wpisie Jak rozwija się rak szyjki macicy.
Warto pamiętać o profilaktyce raka szyjki macicy
Szczepienie przeciw HPV chroni przed typami wirusa, które najczęściej wywołują raka, i jest najskuteczniejsze przed rozpoczęciem współżycia. Nie zastępuje jednak badań przesiewowych.
Jesteś aktywna seksualnie i nie wiesz, czy nie jesteś zarażona wirusem HPV?
Zakażenie HPV zwykle nie daje objawów. Test HPV wykrywa wirusa w wymazie z szyjki macicy, zanim pojawią się zmiany w komórkach. Sprawdź, jak wygląda test na HPV we Wrocławiu w FemiMea.
Zakończenie
Stopień zaawansowania raka szyjki macicy decyduje o leczeniu i rokowaniu. Najważniejsze jest wykrycie zmian, zanim rak się rozwinie, dlatego wykonuj test HPV lub cytologię w zalecanych odstępach.
Bibliografia
- Bhatla N, Berek JS, Cuello Fredes M, et al., Revised FIGO staging for carcinoma of the cervix uteri, Int J Gynaecol Obstet. 2019;145(1):129-135, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Bhatla N, Aoki D, Sharma DN, Sankaranarayanan R, Cancer of the cervix uteri: 2021 update, Int J Gynaecol Obstet. 2021;155 Suppl 1:28-44, pmc.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Cancer Research UK, Survival for cervical cancer, cancerresearchuk.org [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Cervical cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Human papillomavirus and cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Symptoms of cervical cancer, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
