Nieprawidłowy wynik cytologii nie oznacza raka. Oznacza, że w próbce znaleziono komórki, które trzeba sprawdzić dokładniej. Rak szyjki macicy rozwija się zwykle latami, a zmiany przedrakowe wykryte wcześnie dobrze się leczy. Poniżej wyjaśniamy, co oznaczają wyniki ASC-US, LSIL, HSIL, ASC-H i AGC oraz jakie badania wykonuje się dalej.
Z tego artykułu dowiesz się, że: wyniki cytologii opisuje się w systemie Bethesda, a najczęstsze nieprawidłowe wyniki to ASC-US i LSIL. Przy tych wynikach dalsze kroki zależą głównie od testu HPV. Wyniki HSIL, ASC-H i AGC są wskazaniem do kolposkopii. Dowiesz się też, kiedy i jak często robić cytologię i co zmieniło się w programie profilaktyki w 2025 roku.
Kiedy robić badanie cytologiczne?
Cytologia to podstawowe badanie profilaktyczne raka szyjki macicy. Lekarz pobiera wymaz z tarczy i kanału szyjki macicy, co trwa chwilę i zwykle nie boli. Badanie najlepiej wykonać poza miesiączką, kilka dni po jej zakończeniu. Przez co najmniej 2 dni wcześniej nie współżyj i nie stosuj leków dopochwowych. Szczegóły przygotowania znajdziesz na stronie Cytologia we Wrocławiu.
Od 15 lipca 2025 roku w bezpłatnym programie profilaktyki dla kobiet w wieku 25-64 lata podstawowym badaniem jest test HPV HR. Przy ujemnym wyniku powtarza się go co 5 lat. Cytologia wykonywana co 3 lata pozostaje alternatywą. Po wcześniejszym nieprawidłowym wyniku lekarz ustala częstsze kontrole. Badania profilaktyczne są ważne także po menopauzie.
Co wykrywa cytologia?
Cytologia wykrywa nieprawidłowe komórki nabłonka szyjki macicy, w tym zmiany przedrakowe, zanim pojawią się objawy. Może też pokazać zmiany typowe dla zakażenia HPV, ale nie zastępuje testu na HPV. Przy cytologii płynnej (LBC) test na HPV można wykonać z tej samej próbki.
Wyniki badania cytologicznego - jak je interpretować?
Wyniki cytologii opisuje się w systemie Bethesda. Wynik prawidłowy to NILM, czyli brak zmian śródnabłonkowych i nowotworowych. Opis zawiera też ocenę jakości próbki, np. czy pobrano komórki z kanału szyjki macicy.
Nieprawidłowe wyniki to:
- ASC-US, czyli atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu,
- ASC-H, czyli atypowe komórki, przy których nie można wykluczyć zmiany dużego stopnia,
- LSIL, czyli zmiana śródnabłonkowa małego stopnia, zwykle związana z zakażeniem HPV,
- HSIL, czyli zmiana śródnabłonkowa dużego stopnia,
- AGC, czyli atypowe komórki gruczołowe, opisywane dokładniej jako AGC-NOS (bez bliższego określenia) albo AGC-FN (podejrzane o zmianę nowotworową),
- rak płaskonabłonkowy albo rak gruczołowy, czyli komórki nowotworowe.
ASC-US, LSIL, HSIL, ASC-H i AGC - co robić, jeśli masz takie wyniki cytologii?
Dalsze postępowanie zależy od rodzaju wyniku, wyniku testu HPV i wcześniejszych badań. Zawsze omów wynik z ginekologiem.
| Wynik | Co zwykle się robi |
|---|---|
| ASC-US | Test HPV (często z tej samej próbki). Przy dodatnim teście zwykle kolposkopia, przy ujemnym kontrola w terminie wskazanym przez lekarza. |
| LSIL | Podobnie jak przy ASC-US, decyzję ułatwia test HPV. Lekarz może od razu zalecić kolposkopię. |
| ASC-H, HSIL | Kolposkopia z pobraniem wycinków z podejrzanych miejsc. Dalsze postępowanie zależy od wyniku histopatologicznego. |
| AGC | Kolposkopia i ocena kanału szyjki macicy, czasem także ocena błony śluzowej macicy. |
| Rak | Pilna diagnostyka i leczenie onkologiczne. |
W niektórych sytuacjach lekarz zleca dodatkowe badanie z tej samej próbki, np. barwienie p16/Ki-67, które pomaga ocenić, czy zakażenie HPV prowadzi do przemiany komórek.
ASC-US: co to jest i jakie są rokowania?
ASC-US to najłagodniejszy i najczęstszy nieprawidłowy wynik cytologii. Oznacza, że niektóre komórki wyglądają nietypowo, ale nie da się określić dlaczego. Przyczyną może być zakażenie HPV, stan zapalny albo zmiany w okresie menopauzy. U większości kobiet za wynikiem ASC-US nie kryje się zmiana dużego stopnia, a o ryzyku najwięcej mówi wynik testu HPV.
Zapamiętaj: prawie wszystkie przypadki raka szyjki macicy są związane z przetrwałym zakażeniem typami HPV wysokiego ryzyka. Typy niskiego ryzyka wywołują głównie kłykciny. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia, ale nie chroni w pełni. Najskuteczniejszą ochroną jest szczepienie przeciw HPV.
Kolposkopia po nieprawidłowej cytologii
Kolposkopia to ocena szyjki macicy w dużym powiększeniu. Lekarz sprawdza, gdzie są ewentualne zmiany, i w razie potrzeby pobiera z nich wycinek do badania histopatologicznego. Więcej o badaniu przeczytasz w przewodniku Kolposkopia: co to za badanie, a o tym, jak czytać jej wynik, w artykule Interpretacja wyników kolposkopii. Jeśli kolposkopia po złej cytologii wyszła prawidłowo, zajrzyj do tekstu Zła cytologia, dobra kolposkopia.
Zakończenie
Nieprawidłowy wynik cytologii to sygnał do dalszych badań, a nie rozpoznanie. Najczęściej kolejnym krokiem jest test HPV lub kolposkopia. Nie odkładaj ich, bo zmiany wykryte wcześnie leczy się skutecznie i z zachowaniem płodności. Jeśli lekarz zalecił kolposkopię, sprawdź, jak wygląda kolposkopia we Wrocławiu w FemiMea.
Bibliografia
- Nayar R, Wilbur DC (red.), The Bethesda System for Reporting Cervical Cytology: Definitions, Criteria, and Explanatory Notes, wyd. 3, Springer 2015.
- Łucyszyn A, Nowakowski A, Bidziński M, et al., Algorytmy badań przesiewowych w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy refundowanego przez NFZ - edycja po wprowadzeniu diagnostyki HPV HR. Zalecenia Zespołu Ekspertów PTGiP, Ginekol Perinatol Prakt. 2024;9(2):124-132, journals.viamedica.pl [dostęp: 12.09.2026].
- Ministerstwo Zdrowia, Dwa nowoczesne badania - HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym wchodzą do programu profilaktyki raka szyjki macicy, gov.pl [dostęp: 12.09.2026].
- Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al., 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors, J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102-131, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- Walboomers JM, Jacobs MV, Manos MM, et al., Human papillomavirus is a necessary cause of invasive cervical cancer worldwide, J Pathol. 1999;189(1):12-19, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
