Wirus HPV (ang. human papillomavirus), czyli wirus brodawczaka ludzkiego, to jedna z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Dodatni wynik testu brzmi groźnie, ale w większości przypadków organizm sam usuwa wirusa. Poniżej wyjaśniamy, czym jest HPV, jak się go wykrywa i co się leczy, gdy zakażenie nie mija.
Z tego artykułu dowiesz się, że: z HPV styka się prawie każda osoba aktywna seksualnie, a u około 90% osób organizm sam opanowuje zakażenie. Groźne jest dopiero zakażenie przetrwałe typami wysokiego ryzyka, zwłaszcza HPV 16 i 18. Nie ma leku na samego wirusa, ale leczy się jego skutki: zmiany przedrakowe i brodawki płciowe. Dowiesz się też, co oznacza wynik „HPV 16” i jak wygląda badanie.
Czym jest wirus HPV i jaki ma związek z rakiem szyjki macicy?
HPV to nazwa grupy około 200 znanych wirusów. Większość z nich nie sprawia żadnych problemów. Część typów wywołuje brodawki płciowe, a kilkanaście może prowadzić do raka. Przetrwałe zakażenie typami wysokiego ryzyka jest przyczyną raka szyjki macicy. Wiąże się też z rakiem sromu, pochwy, odbytu, prącia oraz gardła i jamy ustnej.
Typy HPV dzieli się na dwie grupy:
- niskiego ryzyka, np. HPV 6 i 11, które wywołują większość brodawek płciowych (kłykcin kończystych),
- wysokiego ryzyka (onkogenne), do których Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza 12 typów: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 i 59.
Najgroźniejsze są typy 16 i 18, które odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy. Dlatego test HPV podaje je osobno. Wynik „inne typy wysokiego ryzyka”, np. HPV 51 czy HPV 58, też wymaga kontroli, ale ścieżka postępowania jest zwykle łagodniejsza. Jak przebiega cała droga od zakażenia do raka, opisujemy w artykule Jak rozwija się rak szyjki macicy?
Ile ludzi ma HPV?
Bardzo wiele. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) prawie każda osoba aktywna seksualnie zakazi się HPV w którymś momencie życia, zwykle bez żadnych objawów. Zakażenie dotyczy kobiet i mężczyzn. U około 90% osób układ odpornościowy sam opanowuje infekcję, najczęściej w ciągu roku lub dwóch.
Czy HPV 16 to wyrok?
Nie. Dodatni wynik HPV 16 nie oznacza raka ani zmian przedrakowych. Oznacza, że w próbce wykryto typ wirusa o najwyższym ryzyku i że szyjkę macicy trzeba dokładnie obejrzeć. Według polskich zaleceń przy wyniku HPV 16 lub 18 lekarz zwykle kieruje od razu na kolposkopię, nawet gdy cytologia jest prawidłowa. Przy innych typach wysokiego ryzyka decyduje wynik cytologii z tej samej próbki. Gdy jest prawidłowa, test powtarza się po roku.
Zapamiętaj: rak szyjki macicy rozwija się z przetrwałego zakażenia zwykle przez 15-20 lat. Regularne badania pozwalają wykryć zmiany przedrakowe na długo przed rakiem i je wyleczyć.
Jak się zabezpieczyć przed zakażeniem wirusem HPV?
HPV przenosi się głównie podczas kontaktów seksualnych, także oralnych, oraz przez dotyk skóry okolic intymnych. Najskuteczniejszą ochroną jest szczepienie, najlepiej przed rozpoczęciem współżycia. Od 2024 roku szczepienia przeciw HPV można organizować w polskich szkołach. Szczepionka nie leczy zakażenia, które już jest, ale chroni przed typami, z którymi organizm jeszcze się nie zetknął.
Ryzyko zmniejszają też prezerwatywy, choć nie chronią w pełni, bo wirus może być na skórze, której nie zakrywają. Niepalenie zmniejsza szansę, że zakażenie przejdzie w przetrwałe.
Jakie badania wykonać, aby zdiagnozować wirus brodawczaka ludzkiego?
Zakażenie wykrywa test HPV HR, który szuka materiału genetycznego wirusa w wymazie z szyjki macicy. Od 2025 roku test HPV jest badaniem podstawowym w programie profilaktyki raka szyjki macicy dla kobiet w wieku 25-64 lat. Przy wyniku ujemnym kolejne badanie robi się po 5 latach. Przy dodatnim laboratorium ocenia z tej samej próbki cytologię na podłożu płynnym (LBC), więc nie trzeba przychodzić drugi raz.
Pobranie wygląda jak zwykła cytologia. Lekarz lub położna zakłada wziernik i miękką szczoteczką pobiera komórki z tarczy i kanału szyjki macicy. Trwa to kilka sekund. Badanie robi się poza miesiączką, a przez 2 dni wcześniej nie współżyj i nie stosuj leków dopochwowych. Więcej o samym teście znajdziesz też na stronie badamhpv.pl.
Jak przebiega leczenie po wykryciu zakażenia?
Nie ma leku, który usuwa samego wirusa HPV. Leczy się natomiast zmiany, które wirus wywołuje. Zmiany przedrakowe szyjki macicy najpierw ocenia się w kolposkopii, a w razie potrzeby pobiera się wycinek. Gdy wynik pokaże zmianę dużego stopnia (HSIL, CIN2 lub CIN3), zwykle usuwa się ją zabiegiem pętlą elektryczną (LEEP/LLETZ). Zmiany małego stopnia często cofają się same i wystarczają badania kontrolne.
Brodawki płciowe nie są zmianą nowotworową, ale bywają uciążliwe. Usuwa się je kremami lub płynami, wymrażaniem albo chirurgicznie. Leczenie może trwać tygodnie lub miesiące, a brodawki czasem wracają. O tym, czy HPV da się wyleczyć i co robi sam organizm, piszemy w artykule Co zabija wirusa HPV?
To ważne: dodatni test HPV to nie diagnoza, tylko powód do dalszych badań. Nie odkładaj kolposkopii ani kontroli, które zaleci lekarz.
Zakończenie
HPV jest bardzo częsty i zwykle znika sam. Problemem jest zakażenie, które się utrzymuje, dlatego tak ważne są regularne badania. Jeśli chcesz sprawdzić, czy masz wirusa, zobacz, jak wygląda test na HPV we Wrocławiu w FemiMea. Aktualne ceny badań znajdziesz w cenniku.
Bibliografia
- World Health Organization, Human papillomavirus and cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- World Health Organization, Cervical cancer, fact sheet, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Human papillomavirus (HPV), nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Genital warts, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- International Agency for Research on Cancer, IARC Monographs Volume 100B: Biological Agents - Human Papillomaviruses, ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
- Łucyszyn A, Nowakowski A, Bidziński M, et al., Algorytmy badań przesiewowych w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy refundowanego przez NFZ - edycja po wprowadzeniu diagnostyki HPV HR. Zalecenia Zespołu Ekspertów PTGiP, Ginekol Perinatol Prakt. 2024;9(2):124-132, journals.viamedica.pl [dostęp: 01.10.2026].
- Ministerstwo Zdrowia, Dwa nowoczesne badania - HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym wchodzą do programu profilaktyki raka szyjki macicy, 07.03.2025, gov.pl [dostęp: 01.10.2026].
- Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al., 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors, J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102-131, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
