Kolposkopia to badanie, które pozwala lekarzowi obejrzeć szyjkę macicy, pochwę i srom w dużym powiększeniu. Najczęściej wykonuje się ją wtedy, gdy wynik cytologii jest nieprawidłowy albo test HPV wyszedł dodatni. To nie jest badanie przesiewowe, tylko kolejny krok diagnostyki: ma odpowiedzieć na pytanie, czy na szyjce macicy są zmiany, które trzeba dokładniej zbadać lub leczyć.
Jeśli dostałaś skierowanie na kolposkopię albo nieprawidłowy wynik cytologii, przeczytaj ten tekst do końca. Wyjaśniamy, czego się spodziewać i co dzieje się po badaniu.
Z tego artykułu dowiesz się, że: kolposkopię wykonuje się głównie po dodatnim teście HPV lub nieprawidłowej cytologii, a nie jako badanie profilaktyczne. Badanie trwa zwykle 10-20 minut i samo w sobie nie boli. Przygotowanie jest proste: termin poza miesiączką i 24-48 godzin bez współżycia oraz leków dopochwowych. Opis kolposkopowy dostajesz od razu, a wynik wycinka po 2-3 tygodniach. Dowiesz się też, czym różnią się LSIL i HSIL, kiedy zmiany się obserwuje, a kiedy leczy, oraz jak kolposkopia łączy się z programem profilaktyki raka szyjki macicy od 2025 roku.
Czym jest kolposkopia?
Kolposkopia to badanie ginekologiczne, w którym lekarz ogląda nabłonek szyjki macicy, pochwy i sromu przez kolposkop, czyli urządzenie z optyką powiększającą i silnym oświetleniem. Kolposkop stoi przed pacjentką i nie jest wprowadzany do pochwy. Metodę opisał w 1925 roku niemiecki ginekolog Hans Hinselmann. Nazwa pochodzi od greckich słów kolpos (pochwa) i skopein (oglądać).
Celem badania jest wykrycie zmian śródnabłonkowych, czyli nieprawidłowości w komórkach nabłonka, zanim rozwinie się z nich rak. Jeśli lekarz zobaczy niepokojący obszar, może od razu pobrać z niego mały wycinek do badania histopatologicznego. Kolposkopia służy też do kontroli po leczeniu zmian szyjki macicy.
Kiedy wykonuje się kolposkopię?
Decyzję o kolposkopii lekarz podejmuje na podstawie wyników badań przesiewowych i badania ginekologicznego. Ścieżkę postępowania po nieprawidłowym wyniku opisują zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) oraz Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy (PTKiPSM).
| Sytuacja | Co to oznacza |
|---|---|
| Dodatni test HPV typu 16 lub 18 | Te dwa typy odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy, dlatego dodatni wynik jest wskazaniem do kolposkopii także przy prawidłowej cytologii. |
| Dodatni test na inne typy HPV wysokiego ryzyka | Kolposkopia jest wskazana, gdy cytologia z tej samej próbki pokazuje nieprawidłowe komórki. Przy prawidłowej cytologii zwykle zaleca się badanie kontrolne. |
| Nieprawidłowa cytologia | Zwłaszcza wyniki ASC-H, HSIL i AGC. Przy wynikach ASC-US i LSIL dalsze postępowanie zależy m.in. od wyniku testu HPV. |
| Niepokojący obraz szyjki macicy | Gdy lekarz w badaniu we wzierniku widzi zmianę, która wymaga dokładniejszej oceny. |
| Kontrola po leczeniu | Np. po elektrokonizacji LEEP/LLETZ, razem z testem HPV i cytologią. |
Kolposkopię lekarz może też zalecić przy nawracających krwawieniach po stosunku bez innej przyczyny albo przy zmianach na sromie i w pochwie, np. kłykcinach. Sama ektopia (tzw. nadżerka) nie jest wskazaniem do kolposkopii. Więcej szczegółów znajdziesz w artykule Wskazania i przeciwwskazania do kolposkopii.
Jak przygotować się do kolposkopii?
- Umów badanie poza miesiączką. Najwygodniej jest kilka dni po jej zakończeniu.
- Przez 24-48 godzin przed badaniem nie współżyj, nie wykonuj irygacji pochwy i nie stosuj leków ani globulek dopochwowych.
- Zabierz ze sobą wcześniejsze wyniki cytologii, testu HPV i ewentualnej histopatologii.
To ważne: kolposkopia nie zastępuje cytologii ani testu HPV. To badanie dla pacjentek, u których badanie przesiewowe lub badanie ginekologiczne pokazało coś, co trzeba sprawdzić dokładniej.
Pytania o współżycie przed badaniem omawiamy szerzej w tekście Ile dni przed kolposkopią nie można współżyć.
Jak przebiega kolposkopia krok po kroku?
- Pacjentka siada na fotelu ginekologicznym, tak jak podczas zwykłej wizyty.
- Lekarz zakłada wziernik i ustawia kolposkop przed wejściem do pochwy.
- Najpierw ogląda szyjkę macicy bez barwienia, potem przemywa ją rozcieńczonym (3-5%) kwasem octowym. Obszary z nieprawidłowymi komórkami przejściowo bieleją.
- W razie potrzeby nakłada płyn Lugola (roztwór jodu). Zdrowy nabłonek barwi się na brązowo, a zmienione obszary zostają jasne.
- Jeśli któryś obszar budzi wątpliwości, lekarz pobiera z niego wycinek wielkości kilku milimetrów do badania histopatologicznego.
- Na koniec lekarz omawia, co zobaczył, i ustala dalsze kroki.
Cała wizyta trwa zwykle 10-20 minut (szczegóły w tekście Ile trwa kolposkopia). Sama kolposkopia jest bezbolesna. Przy pobraniu wycinka możesz odczuć krótki dyskomfort, ale zwykle nie wymaga on znieczulenia. Więcej o odczuciach w czasie badania przeczytasz w artykule Czy kolposkopia boli?
Wyniki kolposkopii i biopsji
Wynik ma dwie części. Opis kolposkopowy dostajesz od razu po badaniu: lekarz ocenia w nim szyjkę macicy, ściany pochwy i srom oraz zaznacza miejsca ewentualnych zmian. Jeśli pobrano wycinek, wynik histopatologiczny przychodzi z laboratorium po 2-3 tygodniach. Dopiero on pozwala postawić rozpoznanie.
| Wynik | Co oznacza | Najczęstsze postępowanie |
|---|---|---|
| Obraz prawidłowy | Brak zmian wymagających dalszej diagnostyki | Badania przesiewowe zgodnie z zaleceniem lekarza |
| Zmiany łagodne | Np. ektopia, stan zapalny, polip szyjki macicy | Obserwacja lub leczenie przyczyny |
| LSIL (CIN1) | Zmiana małego stopnia, najczęściej związana z przemijającym zakażeniem HPV. U większości pacjentek cofa się samoistnie. | Kontrola: test HPV, cytologia, kolposkopia |
| HSIL (CIN2, CIN3) | Zmiana dużego stopnia, czyli stan przedrakowy | Zwykle leczenie zabiegowe, najczęściej elektrokonizacja LEEP/LLETZ |
| Rak szyjki macicy | Rozpoznanie potwierdzone histopatologicznie | Leczenie onkologiczne |
Zapamiętaj: obraz w kolposkopie wskazuje miejsca podejrzane, ale rozpoznanie stawia histopatolog na podstawie wycinka. Dodatni test HPV ani nieprawidłowy obraz w kolposkopii nie oznaczają raka.
Jak czytać opis kolposkopowy, wyjaśniamy w artykule Interpretacja wyników kolposkopii.
Co dalej po nieprawidłowym wyniku?
Jeśli cytologia była nieprawidłowa, a kolposkopia prawidłowa, przeczytaj artykuł Zła cytologia, dobra kolposkopia. Postępowanie zależy od wyniku histopatologicznego, wieku, planów prokreacyjnych i tego, czy zmiana była w całości widoczna w kolposkopii.
Przy CIN1 (LSIL) zwykle wystarcza obserwacja z kontrolnym testem HPV, cytologią i kolposkopią. Przy CIN2 lekarz decyduje indywidualnie, wspólnie z pacjentką, czy zmianę leczyć od razu, czy ją obserwować. CIN3 jest wskazaniem do leczenia, najczęściej elektrokonizacji LEEP/LLETZ, czyli usunięcia zmienionego fragmentu szyjki pętlą elektryczną.
Po leczeniu ważne są kontrole, najczęściej z testem HPV, w terminie ustalonym przez lekarza.
Kolposkopia, cytologia i test HPV: czym się różnią?
Co zrobić po nieprawidłowym wyniku cytologii, opisujemy w tekście Co zrobić w przypadku nieprawidłowej cytologii. Cytologia i test HPV to badania przesiewowe, które wykonuje się u kobiet bez objawów. Kolposkopia to badanie diagnostyczne dla pacjentek, u których badanie przesiewowe wyszło nieprawidłowo. Od 15 lipca 2025 roku podstawą Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy jest test HPV HR z oznaczeniem typów 16 i 18. Przy dodatnim wyniku z tej samej próbki wykonuje się cytologię na podłożu płynnym. Przy ujemnym wyniku test powtarza się co 5 lat (kobiety w wieku 25-64 lata).
| Badanie | Do czego służy | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Test HPV | Wykrywa zakażenie typami wirusa, które mogą prowadzić do raka | Pokazuje zakażenie, a nie same zmiany w komórkach |
| Cytologia | Ocenia komórki pobrane z szyjki macicy | Pojedynczy wynik może przeoczyć część zmian, dlatego łączy się ją z testem HPV |
| Kolposkopia | Pokazuje, gdzie leżą zmiany, i pozwala pobrać z nich wycinek | Rozpoznanie wymaga wyniku histopatologicznego |
| USG | Ocenia macicę i jajniki | Nie służy do oceny nabłonka szyjki macicy |
Kolposkopia a histeroskopia: czym się różnią?
Te dwa badania często się myli, bo mają podobne nazwy. Dotyczą jednak innych narządów i wyglądają zupełnie inaczej.
| Kolposkopia | Histeroskopia | |
|---|---|---|
| Co ocenia | Szyjkę macicy, pochwę i srom | Wnętrze macicy (jamę macicy i kanał szyjki) |
| Jak się ją wykonuje | Kolposkop stoi przed pacjentką i nie wchodzi do ciała | Cienką kamerę (histeroskop) wprowadza się przez szyjkę do jamy macicy |
| Najczęstsze wskazania | Dodatni test HPV, nieprawidłowa cytologia | Nieprawidłowe krwawienia z macicy, podejrzenie polipów lub mięśniaków podśluzówkowych |
Jeśli lekarz zalecił Ci histeroskopię, więcej informacji znajdziesz na stronie Histeroskopia we Wrocławiu.
Rak szyjki macicy: objawy i czynniki ryzyka
Stany przedrakowe i wczesny rak szyjki macicy zwykle nie dają żadnych objawów. Dlatego tak ważne są regularne badania przesiewowe. Do lekarza warto zgłosić się, gdy pojawią się:
- krwawienia po stosunku lub między miesiączkami,
- krwawienie po menopauzie,
- nietypowe upławy, zwłaszcza podbarwione krwią lub o nieprzyjemnym zapachu,
- ból podczas współżycia lub ból w dole brzucha i okolicy lędźwiowej.
Te objawy mają zwykle łagodne przyczyny, ale zawsze wymagają badania. Główną przyczyną raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie typami HPV wysokiego ryzyka. Do tej grupy zalicza się dwanaście typów, a najważniejsze z nich to 16 i 18. Ryzyko zwiększają też palenie tytoniu, osłabienie odporności (np. zakażenie HIV, leki immunosupresyjne), wczesne rozpoczęcie współżycia i duża liczba partnerów.
Najskuteczniejszą ochroną jest szczepienie przeciw HPV. W szwedzkim badaniu obejmującym ponad 1,6 mln dziewcząt i kobiet szczepienie przed 17. rokiem życia zmniejszyło ryzyko inwazyjnego raka szyjki macicy o 88%. Szczepionka nie zastępuje badań przesiewowych.
FAQ
-
Na czym polega kolposkopia?
Lekarz ogląda szyjkę macicy, pochwę i srom przez kolposkop, czyli urządzenie z optyką powiększającą, które nie dotyka ciała. Używa kwasu octowego i płynu Lugola, żeby uwidocznić nieprawidłowe obszary. Jeśli coś budzi wątpliwości, pobiera mały wycinek do badania histopatologicznego.
-
Jakie są wskazania do kolposkopii?
Najczęściej dodatni test HPV typu 16 lub 18, dodatni test na inne typy wysokiego ryzyka z nieprawidłową cytologią, nieprawidłowa cytologia (np. ASC-H, HSIL, AGC), niepokojący obraz szyjki macicy w badaniu oraz kontrola po leczeniu zmian szyjki.
-
Jak przygotować się do kolposkopii?
Umów badanie poza miesiączką. Przez 24-48 godzin wcześniej nie współżyj, nie wykonuj irygacji i nie stosuj leków dopochwowych. Zabierz poprzednie wyniki cytologii i testu HPV.
-
Czy kolposkopia boli?
Sama kolposkopia jest bezbolesna. Przy pobraniu wycinka możliwy jest krótki dyskomfort, który zwykle nie wymaga znieczulenia.
-
Kiedy będzie wynik?
Opis kolposkopowy dostajesz od razu po badaniu. Jeśli pobrano wycinek, wynik histopatologiczny przychodzi z laboratorium po 2-3 tygodniach.
-
Co oznacza wynik CIN1, CIN2 lub CIN3?
To rozpoznania z badania histopatologicznego. CIN1 (LSIL) to zmiana małego stopnia, która często cofa się samoistnie i zwykle wymaga tylko kontroli. CIN2 i CIN3 (HSIL) to stany przedrakowe, które najczęściej leczy się zabiegowo, np. metodą LEEP/LLETZ.
-
Czy kolposkopię można wykonać w ciąży?
Tak, kolposkopia jest bezpieczna również w ciąży. Wykonuje się ją wtedy w ściśle określonych wskazaniach i często bez biopsji. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący ciążę. Więcej w artykule Kolposkopia a ciąża.
-
Czy po kolposkopii można wrócić do codziennych zajęć?
Tak. Kolposkopię wykonuje się ambulatoryjnie i po badaniu możesz wrócić do zwykłej aktywności. Jeśli pobrano wycinek, lekarz powie Ci, czy przez kilka dni czegoś unikać.
Zakończenie
Skierowanie na kolposkopię zwykle oznacza, że lekarz chce dokładnie sprawdzić szyjkę macicy, a nie że podejrzewa raka. Większość zmian wykrytych w ten sposób to zmiany małego stopnia albo stany przedrakowe, które dobrze się leczy. Najważniejsze, żeby nie odkładać badania. Jeśli szukasz terminu, sprawdź, jak wygląda kolposkopia we Wrocławiu w FemiMea.
Bibliografia
- Łucyszyn A, Nowakowski A, Bidziński M, et al., Algorytmy badań przesiewowych w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy refundowanego przez NFZ - edycja po wprowadzeniu diagnostyki HPV HR. Zalecenia Zespołu Ekspertów PTGiP, Ginekol Perinatol Prakt. 2024;9(2):124-132, journals.viamedica.pl [dostęp: 12.09.2026].
- Polskie Towarzystwo Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy, Rekomendacje i stanowiska (Wytyczne POLISHPV 2024), ptkipsm.pl [dostęp: 12.09.2026].
- Ministerstwo Zdrowia, Dwa nowoczesne badania - HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym wchodzą do programu profilaktyki raka szyjki macicy, gov.pl [dostęp: 12.09.2026].
- Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al., 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors, J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102-131, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
- Kyrgiou M, Bowden SJ, Ellis LB, et al., Active surveillance of cervical intraepithelial neoplasia grade 2: 2025 BSCCP and ESGO consensus statement, Lancet Oncol. 2025;26(3):e140-e151, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
- Bornstein J, Bentley J, Bösze P, et al., 2011 colposcopic terminology of the International Federation for Cervical Pathology and Colposcopy, Obstet Gynecol. 2012;120(1):166-172, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
- International Agency for Research on Cancer, IARC Monographs Volume 100B: Biological Agents - Human Papillomaviruses, ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
- World Health Organization, WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, 2nd ed., ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 12.09.2026].
- Lei J, Ploner A, Elfström KM, et al., HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer, N Engl J Med. 2020;383(14):1340-1348, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp: 01.10.2026].
