Pary starające się o dziecko coraz częściej pytają, dlaczego ciąża nie pojawia się mimo starań. Przyczyn jest wiele i rzadko jest to jeden czynnik. Poniżej opisujemy najczęstsze z nich po stronie kobiety i mężczyzny oraz wyjaśniamy, kiedy warto zacząć diagnostykę.
Z tego artykułu dowiesz się, że: niepłodność oznacza brak ciąży po 12 miesiącach regularnego współżycia bez antykoncepcji, a według WHO doświadcza jej ok. 1 na 6 osób w wieku rozrodczym. Częste przyczyny po stronie kobiety to zaburzenia owulacji, zmiany w jamie macicy i niedrożne jajowody. Niepłodność zawsze dotyczy pary, więc badania powinien wykonać także partner. U części par nie udaje się ustalić przyczyny.
Niepłodność dotyczy par, nie tylko kobiet
Niepłodność rozpatruje się zawsze w kontekście pary, a nie tylko pacjentki. Przyczyny mogą leżeć po stronie kobiety, mężczyzny albo po obu, a u części par pozostają nieznane (NHS: u 1 na 4 par nie udaje się ich ustalić). Wiek też ma znaczenie: płodność kobiety z wiekiem maleje, a dziś wiele kobiet zachodzi w ciążę później niż ich mamy. To jednak tylko jeden z czynników.
Pierwszym badaniem u partnera jest badanie nasienia. Jeśli wynik odbiega od normy, partner powinien skonsultować się z urologiem lub andrologiem.
Przyczyny niepłodności u Pań
U kobiet najczęściej spotyka się zaburzenia owulacji, zmiany w obrębie macicy i problemy z drożnością jajowodów. Każdą z tych grup omawiamy osobno.
Mam długie cykle i mniej niż 10 miesiączek w roku
Do zapłodnienia potrzebna jest komórka jajowa, więc bez owulacji ciąża nie jest możliwa. Cykle nieregularne albo dłuższe niż 35 dni często oznaczają, że owulacja występuje rzadko lub wcale. Przyczyną bywają zaburzenia hormonalne, np. zespół policystycznych jajników (PCOS) i choroby tarczycy.
PROLAKTYNA
Na płodność wpływa nie tylko jajnik, ale też inne gruczoły. Przysadka mózgowa produkuje prolaktynę, hormon odpowiedzialny za laktację. Gdy jej stężenie jest zbyt wysokie (hiperprolaktynemia), może dochodzić do zaburzeń owulacji. Oznaczenie prolaktyny jest częścią podstawowej diagnostyki hormonalnej.
TARCZYCA
Według NHS zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy mogą zaburzać owulację. Dlatego przy kłopotach z zajściem w ciążę lekarz zwykle zleca badania hormonów tarczycy.
NADNERCZA
Nadmierne owłosienie w miejscach nietypowych dla kobiet (okolica twarzy), łojotokowe zapalenie skóry czy łysienie typu męskiego mogą wskazywać na nadmiar androgenów. Ich przyczyną bywa PCOS albo choroba nadnerczy, więc zawsze wymagają konsultacji i badań hormonalnych.
Mam za dużo kilogramów
Według NHS nadwaga i otyłość (BMI od 30) obniżają płodność, a u kobiet zarówno nadwaga, jak i znaczna niedowaga mogą zaburzać owulację. Dotyczy to także mężczyzn.
INSULINOOPORNOŚĆ
Przy nadwadze lekarz może zlecić badania w kierunku zaburzeń gospodarki węglowodanowej, np. krzywą cukrową. Interpretacja wyników i decyzja o leczeniu należą do lekarza.
LECZENIE INSULINOOPORNOŚCI
Postępowanie ustala lekarz po badaniach. Zwykle zaczyna się od zmiany stylu życia, a w razie potrzeby dołącza leczenie farmakologiczne. Nie zaczynaj leków ani suplementów na własną rękę.
Budowa anatomiczna ma też wpływ na płodność
Na płodność mogą wpływać mięśniaki, polipy w jamie macicy, przegroda macicy czy macica dwurożna. Według NHS mięśniaki w obrębie macicy mogą m.in. utrudniać zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki jajowej albo blokować jajowód. Dlatego w diagnostyce ocenia się, jak wygląda jama macicy.
BADANIE HISTEROSKOPOWE
Histeroskopia to badanie endoskopowe: cienką kamerę wprowadza się przez pochwę i szyjkę macicy, żeby obejrzeć jej wnętrze. Pozwala ocenić zmiany i w razie potrzeby pobrać fragment tkanki. Zabieg można wykonać w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, zależnie od wskazań. Jeśli lekarz znajdzie polipy, mięśniaki podśluzówkowe albo przegrodę, często można je usunąć w czasie operacyjnej histeroskopii.
Jak przygotować się do histeroskopii?
Termin badania w cyklu, ewentualne leczenie przed zabiegiem i przygotowanie ustala lekarz indywidualnie. Zapytaj o nie przy umawianiu wizyty.
Niedrożne jajowody to jak stale zakorkowana autostrada
Gdy owulacja jest potwierdzona, a jama macicy prawidłowa, kolejnym krokiem jest sprawdzenie drożności jajowodów. To cienkie przewody, którymi komórka jajowa przechodzi z jajnika do macicy i w których zwykle dochodzi do zapłodnienia.
Przyczyną niedrożności bywa zapalenie narządów miednicy, często wywołane zakażeniem przenoszonym drogą płciową, endometrioza albo zrosty po operacjach w obrębie miednicy. Przy niedrożności obu jajowodów zajście w ciążę naturalnie jest bardzo utrudnione, a przy uszkodzeniu jajowodów rośnie ryzyko ciąży pozamacicznej.
Badanie drożności jajowodów
Drożność jajowodów można sprawdzić w USG po podaniu specjalnej pianki (HyFoSy) albo w badaniu rentgenowskim z kontrastem (HSG). Różnice między nimi, ból i termin w cyklu opisujemy w tekście Badanie drożności jajowodów a ciąża, a o skutkach niedrożności piszemy w artykule Wpływ niedrożności jajowodów na płodność.
Zapamiętaj: o diagnostykę warto zapytać lekarza po 12 miesiącach starań, a po 35. roku życia już po 6 miesiącach. Wcześniej warto zgłosić się, jeśli masz nieregularne lub brakujące miesiączki, endometriozę albo przebyte zakażenia i operacje w obrębie miednicy.
Pokonać niepłodność
Pacjentki często wykonują różne badania u różnych lekarzy i gubią się w wynikach. Dlatego warto zgłosić się na wizytę razem z partnerem i zabrać dotychczasową dokumentację. Lekarz oceni, które badania już zrobiliście, a które są jeszcze potrzebne.
Leczenie zależy od ustalonej przyczyny. Może polegać na usunięciu polipa lub mięśniaka, uregulowaniu cyklu albo wsparciu zapłodnienia. Do metod wspomaganego rozrodu należą inseminacja, czyli podanie nasienia partnera do jamy macicy, oraz zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro). O wyborze metody decyduje lekarz po diagnostyce. O planowaniu diagnostyki i leczenia piszemy na stronie leczenie niepłodności we Wrocławiu w FemiMea.
Zakończenie
Na niepłodność wpływają zaburzenia owulacji, zmiany w macicy, drożność jajowodów, wiek, masa ciała i jakość nasienia. Niepłodność dotyczy pary, więc diagnostykę powinni zacząć oboje partnerzy. Im wcześniej sprawdzisz przyczynę, tym szybciej lekarz dobierze leczenie.
Bibliografia
- World Health Organization, Infertility, who.int [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Infertility, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
- NHS, Causes of infertility, nhs.uk [dostęp: 01.10.2026].
